SIP ALG ย่อมาจาก SIP Application Layer Gateway คือฟังก์ชันบนเราเตอร์หรือไฟร์วอลล์ที่เปิดดูข้อความ SIP ที่วิ่งผ่าน แล้วแก้ที่อยู่ไอพีและพอร์ตข้างในให้ตรงกับการแปลงที่อยู่ที่เราเตอร์ทำ [6] เจตนาคือช่วยให้โทรศัพท์ไอพีที่อยู่หลังเราเตอร์คุยกับภายนอกได้ แต่แหล่งความรู้ด้าน VoIP ระบุว่าการทำ ALG ในเราเตอร์จำนวนมากผิดจน SIP ใช้งานไม่ได้ และเราเตอร์เชิงพาณิชย์หลายรุ่นเปิดฟังก์ชันนี้มาเป็นค่าเริ่มต้น [6]
บทความนี้อธิบายกลไกเบื้องหลัง เพื่อให้ฝ่ายไอทีตัดสินใจได้ว่าควรปิดหรือไม่ และเก็บหลักฐานก่อนแจ้งผู้ให้บริการ ส่วนอาการที่ไม่เกี่ยวกับ ALG เช่น เสียงก้องหรือดีเลย์ อยู่ในบทความ สายหลุด เสียงขาด ดีเลย์ เสียงก้อง เกิดจากอะไร แก้อย่างไร
NAT ทำอะไรกับสายโทรศัพท์ผ่านไอพี
อุปกรณ์ในสำนักงานส่วนใหญ่ใช้ที่อยู่ไอพีส่วนตัว ในช่วง 10.0.0.0 ถึง 10.255.255.255, 172.16.0.0 ถึง 172.31.255.255 และ 192.168.0.0 ถึง 192.168.255.255 ซึ่งไม่มีความหมายนอกเครือข่ายภายใน [2] เราเตอร์จึงต้องแปลงที่อยู่เหล่านี้เป็นที่อยู่สาธารณะก่อนส่งออก การแปลงนี้เรียกว่า NAT
ปัญหาคือ NAT แปลงเฉพาะส่วนหัวของแพ็กเก็ต มาตรฐานด้าน NAT อธิบายว่าวิธีนี้ใช้ได้เมื่อแอปพลิเคชันไม่ได้ใส่ที่อยู่ไอพีไว้ในข้อมูลของตัวเอง แอปพลิเคชันที่ใส่ไว้ต้องอาศัย ALG ช่วยแปลง [1] SIP เป็นแบบนั้นพอดี ที่อยู่ไอพีซ่อนอยู่ในข้อความหลายจุด
| ส่วนในข้อความ SIP | บอกอะไร | ถ้ายังเป็นที่อยู่ส่วนตัวตอนออกนอกสำนักงาน |
|---|
| Via | ที่ที่ต้องส่งคำตอบกลับ [3] | คำตอบอาจกลับมาไม่ถึง |
| Contact | ที่อยู่สำหรับติดต่อเครื่องนี้ในคำขอครั้งต่อไป [3] | คำขอที่ตามมา เช่น BYE อาจหาเครื่องไม่เจอ |
| SDP บรรทัด c= | ที่อยู่ไอพีที่รอรับเสียง [4] | อีกฝั่งส่งเสียงไปยังที่อยู่ที่ใช้ไม่ได้ จึงได้ยินฝ่ายเดียว [6] |
| SDP บรรทัด m= | พอร์ตที่รอรับเสียง [4] | เสียงไปไม่ถึงพอร์ตที่เครื่องรออยู่ |
คอลัมน์สุดท้ายเป็นคำอธิบายของผู้เขียน ยกเว้นแถวที่มีเลขแหล่ง ข้อปฏิบัติด้าน NAT ของ SIP ใน RFC 6314 สรุปไว้ทำนองเดียวกันว่า ถ้าไม่แก้ไข เสียงจะผ่าน NAT ไม่ได้เลย [5]
อีกด้านคือสายเข้า NAT จะกรองคำขอที่เข้ามาจากภายนอก [5] และจับคู่พอร์ตไว้ชั่วคราว มาตรฐาน RFC 4787 กำหนดว่าการจับคู่แบบ UDP ต้องอยู่ไม่น้อยกว่า 2 นาที และแนะนำค่าเริ่มต้นตั้งแต่ 5 นาทีขึ้นไป [9] ถ้าตู้สาขาไม่ส่งข้อความรักษาการเชื่อมต่อให้ถี่พอ คู่พอร์ตจะหมดอายุ แล้วสายเข้าจะมาไม่ถึงเครื่อง RFC 6314 จึงให้ใช้กลไกรักษาการเชื่อมต่อ (keep-alive) แยกต่างหาก เพราะการรับส่ง SIP ตามปกติพึ่งพาเพื่อรักษาการเชื่อมต่อไม่ได้ [5]
SIP ALG แก้อะไร และทำไมช่วยแล้วกลับพัง
SIP ALG จะเปลี่ยนที่อยู่ส่วนตัวใน Via, Contact และ SDP ให้เป็นที่อยู่สาธารณะและพอร์ตด้านนอกที่เราเตอร์ใช้ [6] ฟังดูตรงกับปัญหาในหัวข้อก่อน แต่ในงานจริงมีข้อจำกัดหลายข้อ
- ข้อจำกัดตามมาตรฐาน: RFC 6314 ระบุว่า ALG มีข้อจำกัด และในทางปฏิบัติอาจส่งผลเสียต่อการทำงานของ SIP เช่น ต้องให้ทั้งสัญญาณและเสียงผ่านอุปกรณ์เดียวกัน และใช้ไม่ได้กับสัญญาณหรือเสียงที่เข้ารหัส [5]
- คุณภาพของการทำ: แหล่งความรู้ด้าน VoIP ระบุว่าการทำ ALG ในเราเตอร์จำนวนมากผิด และบางรุ่นปิดฟังก์ชันนี้ไม่ได้ [6]
- ไม่ได้แย่ทุกเครื่อง: เอกสารของผู้ผลิตไฟร์วอลล์รายหนึ่งระบุว่าเครื่องของตนส่ง SIP ทั้งหมดผ่าน ALG เป็นค่าเริ่มต้น และ ALG ของเครื่องมีความสามารถป้องกันการโจมตีทาง SIP ด้วย แต่ก็ระบุว่าผู้ให้บริการ SIP บางรายแนะนำให้ลูกค้าปิด ALG ที่ไฟร์วอลล์ขอบเครือข่าย [8]
- ชื่อเมนูไม่ตรงกัน: อุปกรณ์แต่ละรุ่นเรียกต่างกัน เช่น SIP ALG, SIP passthrough หรือ SIP session helper [6][8] ตอนตรวจจึงต้องหาให้ครบทุกเมนูที่เกี่ยวกับ SIP
ความเห็นของผู้เขียนคือ ปัญหาที่เจอบ่อยมากคือการแก้ซ้อนกัน ตู้สาขาตั้งที่อยู่สาธารณะไว้เองแล้ว หรือผู้ให้บริการมีอุปกรณ์ขอบเครือข่าย (SBC) ที่จัดการ NAT ให้อยู่แล้ว [10] แต่เราเตอร์ยังแก้ข้อความทับอีกชั้น ผลคือข้อความที่ถูกต้องอยู่แล้วกลับผิด
อาการแบบไหนควรสงสัย SIP ALG
| อาการ | กลไกที่เป็นไปได้ | พิสูจน์อย่างไร |
|---|
| ได้ยินฝ่ายเดียว [6][7] | ที่อยู่หรือพอร์ตเสียงใน SDP ถูกแก้ผิด หรือไม่ถูกแก้ [6] | เทียบบรรทัด c= และ m= ที่ออกจากตู้สาขา กับที่ผู้ให้บริการได้รับ แล้วดูว่า RTP วิ่งไปที่พอร์ตนั้นจริงหรือไม่ |
| โทรเข้าแล้วเครื่องไม่ดัง หรือไม่มีสายเข้าเลย [6][7] | การลงทะเบียนถูกแก้ หรือคู่พอร์ตบน NAT หมดอายุ [5][6][9] | ดูสถานะการลงทะเบียนฝั่งผู้ให้บริการ และจดว่าสายเข้าหายไปหลังเครื่องว่างนานเท่าไร |
| ลงทะเบียนไม่ติด (พบในอุปกรณ์บางรุ่น) [6] | Via หรือ Contact ถูกแก้จนคำตอบกลับไม่ถึง | ดูคำตอบของ REGISTER ใน SIP trace |
| สายหลุดหลังต่อติดแล้ว [7] | ACK หรือคำขอกลางสายไปไม่ถึง | ดูว่าหลุดที่วินาทีเดิมทุกครั้งหรือไม่ |
| สายเข้าไปลงกล่องฝากข้อความทั้งที่เครื่องว่าง [7] | คำขอสายเข้ามาไม่ถึงเครื่อง | ดูใน trace ว่า INVITE มาถึงตู้สาขาหรือไม่ |
ทุกอาการข้างบนเกิดจากสาเหตุอื่นได้ด้วย จึงต้องพิสูจน์ด้วย trace ก่อนเปลี่ยนค่า วิธีอ่านลำดับข้อความและรหัสตอบกลับอยู่ในบทความ SIP Protocol คืออะไร
วิธีแยกเร็วอีก 2 ทาง เป็นแนวทางของผู้เขียน
- ต่อโทรศัพท์หรือ softphone เครื่องเดียวผ่านอินเทอร์เน็ตอีกเส้นที่ไม่ผ่านเราเตอร์ตัวเดิม ถ้าอาการหาย แสดงว่าอุปกรณ์ขอบเครือข่ายเดิมเกี่ยวข้อง
- ถ้าผู้ให้บริการรองรับ SIP แบบเข้ารหัส TLS ให้ลองเปลี่ยนเป็น TLS ชั่วคราว ALG ทำงานกับสัญญาณที่เข้ารหัสไม่ได้ [5] ถ้าอาการเปลี่ยนไป แสดงว่า ALG แทรกแซงอยู่
ปิดหรือไม่ปิด
| สถานการณ์ | แนวทาง |
|---|
| ผู้ให้บริการ SIP trunk แจ้งให้ปิด | ปิดตามคำแนะนำ และตรวจว่ามีตัวช่วย SIP แบบอื่นเปิดอยู่บนอุปกรณ์เดียวกันหรือไม่ เอกสารผู้ผลิตไฟร์วอลล์รายหนึ่งระบุว่าบางกรณีต้องปิดทั้ง ALG และ session helper [8] |
| มีอาการในตารางก่อนหน้า และ trace ชี้ว่าข้อความถูกแก้ | ทดลองปิด ผู้ผลิตไฟร์วอลล์อีกรายแนะนำให้ปิดเมื่อตั้งระบบโทรศัพท์แล้วเจออาการเหล่านี้ [7] |
| ระบบทำงานปกติ และผู้ผลิตหรือผู้ให้บริการแนะนำให้เปิด | คงไว้ ผู้ผลิตรายเดียวกันแนะนำให้เปิด ALG เฉพาะเมื่อผู้ผลิตเราเตอร์หรือผู้ให้บริการระบบเสียงสั่ง [7] |
| ใช้ SIP แบบเข้ารหัส TLS | ALG ช่วยไม่ได้อยู่แล้ว [5] ตู้สาขาหรือผู้ให้บริการต้องจัดการ NAT เอง |
| อุปกรณ์ปิด ALG ไม่ได้ | บางรุ่นปิดไม่ได้จริง [6] ปรึกษาผู้ดูแลเครือข่ายเรื่องเปลี่ยนวิธีเชื่อมต่อหรือเปลี่ยนอุปกรณ์ |
ปิดแล้ว ต้องมีอะไรมาแทน
- ใครจัดการ NAT แทน: ตู้สาขาหรือโทรศัพท์ต้องประกาศที่อยู่สาธารณะเอง หรือผู้ให้บริการใช้อุปกรณ์ขอบเครือข่าย (SBC) ซึ่งตามเอกสารความต้องการของ IETF สามารถบังคับให้เสียงผ่านตัวส่งต่อสื่อ และย่ออายุการลงทะเบียนเพื่อให้เครื่องลงทะเบียนใหม่ก่อนคู่พอร์ตบน NAT หมดอายุ [10] ถามผู้ให้บริการให้ชัดว่าใช้แบบไหน
- รักษาการเชื่อมต่อ: ตั้งให้ลงทะเบียนใหม่หรือส่ง keep-alive ถี่กว่าเวลาหมดอายุของ NAT บนอุปกรณ์จริง ถ้าไม่รู้ค่าจริง อุปกรณ์ที่ทำตาม RFC 4787 ต้องไม่ทำให้คู่พอร์ตแบบ UDP หมดอายุเร็วกว่า 2 นาที [9] แต่อุปกรณ์บางตัวอาจไม่ได้ทำตามมาตรฐาน (ความเห็นของผู้เขียน)
- กฎไฟร์วอลล์: ความเห็นของผู้เขียนคือ ต้องเปิดพอร์ต SIP และช่วงพอร์ตเสียงที่ตู้สาขาใช้ไว้ให้ชัด และควรจำกัดให้รับ SIP เฉพาะจากที่อยู่ของผู้ให้บริการ เพราะ ALG บางตัวทำหน้าที่ป้องกันการโจมตีทาง SIP ด้วย [8] การปิดจึงต้องมีมาตรการอื่นมาแทน
- เวลาที่ลงมือ: เอกสารผู้ผลิตไฟร์วอลล์รายหนึ่งเตือนว่า การล้างการเชื่อมต่อของพอร์ต 5060 หลังเปลี่ยนค่า จะตัดทุกสาย SIP ที่กำลังคุยผ่านอุปกรณ์ [8] จึงควรทำนอกเวลาทำการ
ขั้นตอนตรวจทีละจุด
- สำรองค่าตั้งเดิมทั้งในเราเตอร์และไฟร์วอลล์ จดสถานะ SIP ALG และตัวช่วย SIP อื่นทุกตัว
- เลือกสายตัวอย่างที่มีปัญหา ดึง SIP trace ฝั่งในจากตู้สาขา จดเวลาและ Call-ID ซึ่งเป็นตัวระบุที่ผูกข้อความทุกตัวของสายเดียวกันไว้ด้วยกัน [3]
- ขอข้อความของสายเดียวกันที่ฝั่งผู้ให้บริการเห็น หรือจับแพ็กเก็ตที่ขา WAN ของไฟร์วอลล์
- เทียบ Via, Contact, c= และ m= ระหว่างฝั่งในกับฝั่งนอก แล้วอ่านผลตามตารางถัดไป
- ถ้าผลชี้ไปที่ ALG ให้ปิดนอกเวลาทำการ และเปลี่ยนทีละค่า
- ให้ตู้สาขาลงทะเบียนใหม่ แล้วทดสอบตามตารางทดสอบ
- ถ้าไม่ดีขึ้น ให้คืนค่าเดิม แล้วส่งหลักฐานให้ผู้ให้บริการ
ตารางอ่านผลเป็นการตีความของผู้เขียน
| ฝั่งในเห็น | ฝั่งนอกเห็น | น่าจะแปลว่า |
|---|
| ที่อยู่ส่วนตัว | ที่อยู่ส่วนตัวเหมือนเดิม | ไม่มีใครแปลงให้ ต้องตั้งค่า NAT ที่ตู้สาขา หรือให้ผู้ให้บริการจัดการ |
| ที่อยู่ส่วนตัว | ที่อยู่สาธารณะ แต่พอร์ตในบรรทัด m= ไม่ตรงกับพอร์ตที่ RTP วิ่งจริง | ALG แก้ไม่ครบ |
| ที่อยู่สาธารณะที่ตู้สาขาตั้งไว้เอง | ถูกเปลี่ยนเป็นค่าอื่น | มีการแก้ซ้อนกันสองชั้น |
| ที่อยู่สาธารณะ | ตรงกัน และ RTP วิ่งครบสองทาง | ปัญหาไม่ได้อยู่ที่การแก้ข้อความ ให้ไปดูสาเหตุอื่น |
ตารางทดสอบหลังเปลี่ยนค่า ช่วงเวลา 5 และ 10 นาทีเป็นค่าที่ผู้เขียนเลือกให้ยาวกว่าหรือเท่ากับค่าเริ่มต้นที่ RFC 4787 แนะนำ [9]
| การทดสอบ | ผ่านเมื่อ |
|---|
| โทรออกไปเบอร์มือถือ | ได้ยินชัดทั้งสองฝั่งตั้งแต่วินาทีแรก |
| โทรเข้าจากเบอร์ภายนอก | เครื่องดัง และรับแล้วได้ยินทั้งสองฝั่ง |
| ปล่อยเครื่องว่าง 10 นาที แล้วโทรเข้าอีกครั้ง | ยังดังตามปกติ |
| คุยต่อเนื่องเกิน 5 นาที แล้วให้ปลายทางเป็นฝ่ายวาง | สายฝั่งคุณถูกวางตามจริง ไม่ค้าง |
| โอนสายไปอีกเครื่อง | สายถูกโอนและมีเสียงทั้งสองฝั่ง |
| กดเลขในเมนูตอบรับอัตโนมัติ | ระบบรับเลขครบ |
ข้อมูลที่ต้องมีก่อนแจ้งผู้ให้บริการ
- ที่อยู่ไอพีสาธารณะของสำนักงาน และเป็นแบบคงที่หรือไม่
- รุ่นเราเตอร์และไฟร์วอลล์ทุกตัวที่สายผ่าน รวมถึงมี NAT ซ้อนกันกี่ชั้น
- สถานะ SIP ALG และตัวช่วย SIP ทุกตัวก่อนและหลังเปลี่ยน พร้อมวันเวลาที่เปลี่ยน
- ตู้สาขาส่ง SIP ด้วย UDP, TCP หรือ TLS และใช้พอร์ตอะไร
- ช่วงพอร์ตเสียงที่ตู้สาขาใช้
- ระยะเวลาลงทะเบียนใหม่และ keep-alive ที่ตั้งไว้
- ตัวอย่างสายที่มีปัญหา วันเวลาละเอียดถึงวินาที เบอร์ต้นทาง เบอร์ปลายทาง ทิศทางโทร ฝั่งไหนไม่ได้ยินฝั่งไหน และ Call-ID
- ไฟล์ SIP trace หรือไฟล์จับแพ็กเก็ต ระวังข้อมูลส่วนบุคคลของลูกค้าที่อยู่ในไฟล์ และส่งเท่าที่จำเป็น
- สิ่งที่ลองแล้วและผลของแต่ละอย่าง
แหล่งข้อมูล
- 1. IETF, RFC 2663 IP Network Address Translator (NAT) Terminology and Considerations (ส.ค. 1999) · ตรวจ 15 พ.ย. 2569
- 2. IETF, RFC 1918 Address Allocation for Private Internets (ก.พ. 1996) · ตรวจ 15 พ.ย. 2569
- 3. IETF, RFC 3261 SIP: Session Initiation Protocol (มิ.ย. 2002) · ตรวจ 15 พ.ย. 2569
- 4. IETF, RFC 8866 SDP: Session Description Protocol (ม.ค. 2021) · ตรวจ 15 พ.ย. 2569
- 5. IETF, RFC 6314 NAT Traversal Practices for Client-Server SIP (ก.ค. 2011) · ตรวจ 15 พ.ย. 2569
- 6. voip-info, Routers SIP ALG · ตรวจ 15 พ.ย. 2569
- 7. SonicWall, How and When to disable SIP ALG (28 ก.ย. 2023) · ตรวจ 15 พ.ย. 2569
- 8. Fortinet Document Library, SIP ALG and SIP session helper, FortiOS 7.6.7 Administration Guide · ตรวจ 15 พ.ย. 2569
- 9. IETF, RFC 4787 Network Address Translation (NAT) Behavioral Requirements for Unicast UDP (ม.ค. 2007) · ตรวจ 15 พ.ย. 2569
- 10. IETF, RFC 5853 Requirements from SIP Session Border Control (SBC) Deployments (เม.ย. 2010) · ตรวจ 15 พ.ย. 2569