SIP ย่อมาจาก Session Initiation Protocol เป็นมาตรฐานของ IETF ใน RFC 3261 ฉบับมิถุนายน 2002 ใช้สร้าง ปรับ และยุติการสื่อสาร [1] เสียงพูดไม่ได้อยู่ในข้อความ SIP แต่ส่งด้วย RTP ตาม RFC 3550 ฉบับกรกฎาคม 2003 [2] ถ้าเทียบกับการนัดประชุม SIP คือการโทรนัดและยืนยันนัด ส่วน RTP คือการประชุมจริง
บทความนี้เขียนสำหรับผู้จัดการทีมโทรและฝ่ายไอทีที่ต้องคุยกับผู้ดูแลตู้สาขาหรือผู้ให้บริการ SIP trunk อ่านจบแล้วควรเปิดบันทึกสัญญาณของสายหนึ่งสาย แล้วบอกได้ว่าสายติดขัดที่ขั้นไหน ถ้ายังไม่คุ้นกับคำว่า SIP trunk ให้อ่านบทความ SIP Trunk คืออะไร ก่อน
SIP ทำอะไร และอะไรที่ SIP ไม่ได้ทำ
RFC 3261 เขียนไว้ตรงๆ ว่า SIP ไม่ได้ให้บริการเอง แต่เป็นเครื่องมือพื้นฐานที่ระบบอื่นนำไปประกอบเป็นบริการ และทำงานร่วมกับโพรโทคอลอื่น เช่น RTP และ SDP [1] งานในหนึ่งสายจึงแบ่งเป็น 3 ส่วน
| ส่วน | หน้าที่ | ภาษาคน |
|---|
| SIP | ส่งข้อความเริ่ม ปรับ และยุติสาย [1] | คนโทรนัด |
| SDP | บรรยายรายละเอียดการสนทนา เช่น ที่อยู่ไอพีที่รอรับเสียงในบรรทัด c= และพอร์ตที่รับเสียงในบรรทัด m= [3] | ใบนัดที่บอกสถานที่และภาษาที่จะใช้คุย |
| RTP | ขนส่งข้อมูลเวลาจริง เช่น เสียง [2] | การคุยจริง |
ข้อเท็จจริง 3 ข้อนี้มีผลกับการแก้ปัญหาโดยตรง
- เสียงเดินคนละทางกับสัญญาณ: ในตัวอย่างการโทรของ RFC 3261 แพ็กเก็ตเสียงวิ่งคนละเส้นทางกับข้อความ SIP [1] ไฟร์วอลล์ที่ปล่อยให้ SIP ผ่านจึงยังบล็อกเสียงได้
- RTP ไม่ได้คุมคุณภาพเอง: RTP ไม่ได้จองทรัพยากรในเครือข่ายและไม่ได้คุมคุณภาพบริการ [2] ส่วน RTCP ที่มาคู่กันใช้เฝ้าดูคุณภาพการส่ง [2]
- SIP เป็นข้อความตัวอักษร: มาตรฐานกำหนดให้ SIP เป็นโพรโทคอลแบบข้อความ ใช้ชุดอักขระ UTF-8 [1] คนจึงอ่านบันทึกสัญญาณ (SIP trace) ได้ด้วยตา trace จึงเป็นหลักฐานหลักเวลาคุยกับผู้ให้บริการ
แนวทางคัดแยกเบื้องต้นของผู้เขียน ถ้าโทรไม่ออก เครื่องไม่ดัง หรือได้รหัสผิดพลาด ให้เริ่มดูฝั่ง SIP ถ้าสายติดแล้วไม่มีเสียงหรือได้ยินฝ่ายเดียว ให้เริ่มดูเส้นทางของ RTP
หนึ่งสายคุยกันด้วยข้อความอะไรบ้าง
ตารางนี้ย่อจากตัวอย่างการโทรในหัวข้อ 4 ของ RFC 3261 [1] ผู้เขียนปรับชื่อฝั่งให้เป็นตู้สาขาฝั่งโทรออกกับปลายทาง ระหว่างทางอาจมีเซิร์ฟเวอร์ของผู้ให้บริการคั่นอยู่หลายจุด
| ลำดับ | ข้อความ | ทิศทาง | ความหมาย |
|---|
| 1 | INVITE พร้อม SDP ที่เสนอ codec และที่อยู่รับเสียง | ฝั่งโทร → ปลายทาง | ขอเริ่มสาย |
| 2 | 100 Trying | เซิร์ฟเวอร์จุดถัดไป → ฝั่งโทร | จุดถัดไปได้รับคำขอแล้ว กำลังดำเนินการ |
| 3 | 180 Ringing | ปลายทาง → ฝั่งโทร | เครื่องปลายทางกำลังเรียกผู้รับ |
| 4 | 200 OK พร้อม SDP ตอบรับ | ปลายทาง → ฝั่งโทร | รับสายแล้ว และตกลงรูปแบบเสียง |
| 5 | ACK | ฝั่งโทร → ปลายทาง | ยืนยันว่าได้รับ 200 OK แล้ว |
| 6 | RTP สองทิศทาง | ทั้งสองฝั่ง | เสียงจริง ตามรูปแบบที่ตกลงใน SDP |
| 7 | BYE | ฝ่ายที่วางก่อน → อีกฝ่าย | ขอวางสาย |
| 8 | 200 OK | อีกฝ่าย → ฝ่ายที่วาง | รับทราบ สายสิ้นสุด |
ขั้น 1, 4 และ 5 คือการจับมือสามจังหวะ INVITE/200/ACK ที่ใช้สร้างสาย [1] ส่วน BYE ไม่มี ACK ตามมา เพราะ ACK ส่งเฉพาะกับคำตอบของ INVITE [1] ถ้าฝั่งที่ส่ง 200 OK ส่งซ้ำไปจนครบ 64 เท่าของค่า T1 โดยไม่ได้ ACK มาตรฐานให้ยุติสายนั้น [1] ค่า T1 เริ่มต้นคือ 500 มิลลิวินาที [1] จึงได้ 64 × 500 = 32,000 มิลลิวินาที หรือ 32 วินาที
จุดที่มักอ่านผิดในลำดับนี้
- 100 Trying ไม่ได้แปลว่าปลายทางได้รับแล้ว: มาตรฐานนิยามว่าเซิร์ฟเวอร์จุดถัดไปได้รับคำขอ [1] ปลายทางจริงอาจยังไม่รู้ตัว
- อาจเห็น 183 Session Progress แทน 180: รหัสนี้ใช้ส่งข้อมูลความคืบหน้าของสายที่ไม่เข้าหมวดอื่น [1] ข้อสังเกตของผู้เขียนคือ เครือข่ายปลายทางมักใช้เมื่อจะเปิดเสียงสัญญาณหรือข้อความเสียงก่อนผู้รับรับสาย
- วางก่อนปลายทางรับใช้ CANCEL ไม่ใช่ BYE: CANCEL ใช้ยกเลิกคำขอที่ส่งไปแล้ว และไม่มีผลถ้าปลายทางให้คำตอบสุดท้ายไปแล้ว [1] INVITE ที่ถูกยกเลิกจะได้คำตอบ 487 Request Terminated [1] ในรายงานของระบบโทรออก 487 จำนวนมากจึงมักหมายถึงฝั่งคุณเลิกเรียกเอง เช่น ตั้งเวลารอสายไว้สั้น (การตีความของผู้เขียน)
- SDP ในขั้น 1 กับขั้น 4 คือการต่อรอง: ฝั่งเสนอเรียงรายการรูปแบบเสียงตามลำดับที่อยากใช้ ฝั่งตอบเลือกได้เฉพาะจากรายการที่เสนอ ถ้าไม่มีตัวที่ใช้ร่วมกันได้ ต้องปฏิเสธช่องเสียงนั้น [4] รายละเอียดอยู่ในบทความ Codec VoIP คืออะไร
คำสั่งที่ควรรู้จัก
RFC 3261 กำหนดคำสั่ง (method) ไว้ 6 ตัว [1] และมีส่วนขยายที่เจอบ่อยในงานรับสายอีก 1 ตัว
| คำสั่ง | ใช้ทำอะไร | เจอในงานจริงตอนไหน |
|---|
| REGISTER | ลงทะเบียนข้อมูลติดต่อ ให้ระบบรู้ว่าจะส่งสายเข้ามาที่เครื่องไหน [1] | ตู้สาขาหรือโทรศัพท์ไอพีแจ้งตัวกับเซิร์ฟเวอร์ |
| INVITE | เริ่มสาย [1] | ทุกสายที่โทรเข้าและโทรออก |
| ACK | ยืนยันคำตอบสุดท้ายของ INVITE [1] | ปิดการจับมือสามจังหวะ |
| CANCEL | ยกเลิกคำขอก่อนได้คำตอบสุดท้าย [1] | วางก่อนปลายทางรับ |
| BYE | ยุติสาย [1] | วางสายหลังคุย |
| OPTIONS | ถามความสามารถของเซิร์ฟเวอร์ [1] | ข้อสังเกตของผู้เขียน หลายระบบส่งเป็นระยะเพื่อเช็กว่าอีกฝั่งยังตอบอยู่ |
| REFER | ขอให้ผู้รับไปติดต่อปลายทางที่ระบุ ใช้ทำการโอนสายได้ ตาม RFC 3515 [5] | โอนสายจากพนักงานไปแผนกอื่น |
การกดเลขระหว่างสาย (DTMF) ไม่ใช่คำสั่ง SIP แต่สองฝั่งต้องตกลงวิธีส่งให้ตรงกัน RFC 4733 กำหนดวิธีส่งสัญญาณกดเลขเป็นเหตุการณ์ในแพ็กเก็ต RTP [6] ความเห็นของผู้เขียนคือ ถ้าลูกค้ากดเมนูตอบรับอัตโนมัติแล้วระบบไม่รับเลข ให้ถามก่อนว่าตู้สาขาและผู้ให้บริการตั้งวิธีส่ง DTMF ตรงกันหรือไม่
อ่านรหัสตอบกลับให้เป็น
คำขอเกือบทุกแบบได้คำตอบเป็นเลข 3 หลัก (ACK เป็นข้อยกเว้นที่ไม่มีคำตอบ) หลักแรกบอกกลุ่ม [1]
| กลุ่ม | ความหมายตามมาตรฐาน | ภาษาคน |
|---|
| 1xx | ได้รับคำขอแล้ว กำลังดำเนินการต่อ [1] | ยังไม่จบ รอต่อ |
| 2xx | รับคำขอ เข้าใจ และยอมรับแล้ว [1] | สำเร็จ |
| 3xx | ต้องทำอะไรเพิ่มเพื่อให้คำขอสำเร็จ [1] | ให้ไปติดต่อที่อื่น |
| 4xx | คำขอผิดรูปแบบ หรือเซิร์ฟเวอร์นี้ทำตามไม่ได้ [1] | ปัญหาอยู่ที่คำขอ หรือเงื่อนไขของปลายทางนี้ |
| 5xx | เซิร์ฟเวอร์ทำคำขอที่ดูถูกต้องไม่สำเร็จ [1] | ฝั่งเซิร์ฟเวอร์ขัดข้อง |
| 6xx | ไม่มีเซิร์ฟเวอร์ใดทำตามคำขอนี้ได้ [1] | ล้มเหลวทั้งหมด ไม่ต้องลองที่อื่น |
ตารางถัดไปคือรหัสที่เจอบ่อย คอลัมน์ความหมายมาจาก RFC 3261 [1] ส่วนคอลัมน์สิ่งที่ควรตรวจเป็นแนวทางของผู้เขียน ระบบแต่ละรุ่นอาจเลือกใช้รหัสต่างกันในเหตุการณ์เดียวกัน จึงต้องดูประกอบกับ trace เสมอ
| รหัส | ความหมายตามมาตรฐาน | ควรตรวจอะไรก่อน |
|---|
| 401 และ 407 | ต้องยืนยันตัวตน 407 คือต้องยืนยันกับ proxy ก่อน [1] | ถ้าเห็นครั้งเดียวแล้วคำขอถัดไปผ่าน ถือว่าปกติ เพราะเครื่องต้องส่งคำขอซ้ำพร้อมข้อมูลยืนยันตัวตน [1] ถ้าวนซ้ำไม่จบ ให้ตรวจชื่อผู้ใช้และรหัสผ่าน |
| 403 Forbidden | เข้าใจคำขอแต่ปฏิเสธ [1] | สิทธิ์ของบัญชี ไอพีต้นทางที่อนุญาต และปลายทางที่เปิดให้โทร |
| 404 Not Found | ไม่มีผู้ใช้นี้ในโดเมนที่ระบุ [1] | รูปแบบเบอร์ที่ส่งออก เช่น เลข 0 นำหน้าหรือรหัสประเทศ |
| 408 Request Timeout | ตอบไม่ทันในเวลาที่เหมาะสม [1] | เส้นทางเครือข่ายและไฟร์วอลล์ระหว่างสองฝั่ง |
| 480 Temporarily Unavailable | ติดต่อเครื่องได้ แต่ผู้รับไม่พร้อม เช่น ไม่ได้ล็อกอินหรือเปิดห้ามรบกวน [1] | สถานะเครื่องหรือบัญชีปลายทาง |
| 484 Address Incomplete | เลขปลายทางไม่ครบ [1] | กฎแปลงเบอร์ (dial plan) ของตู้สาขา |
| 486 Busy Here | ปลายทางรับสายเพิ่มที่เครื่องนี้ไม่ได้ [1] | เป็นผลปกติของการโทร ไม่ใช่ระบบเสีย |
| 487 Request Terminated | คำขอถูกยุติด้วย BYE หรือ CANCEL [1] | เวลารอสายที่ตั้งไว้ในระบบโทรออก |
| 488 Not Acceptable Here | รายละเอียดสื่อที่ขอ รับไม่ได้ที่ปลายทางนี้ [1] | รายการ codec และการตั้งค่าเสียงของสองฝั่ง |
| 500 Server Internal Error | เซิร์ฟเวอร์เจอเหตุไม่คาดคิด [1] | แจ้งผู้ดูแลเซิร์ฟเวอร์พร้อมเวลาและ Call-ID |
| 503 Service Unavailable | ใช้งานไม่ได้ชั่วคราวจากภาระเกินหรือบำรุงรักษา ฝั่งส่งควรลองเซิร์ฟเวอร์สำรอง [1] | ตั้งเส้นทางสำรองไว้หรือไม่ และเกิดตอนช่องสายเต็มหรือไม่ |
| 504 Server Time-out | ไม่ได้คำตอบทันเวลาจากเซิร์ฟเวอร์ภายนอกที่ต้องเรียกต่อ [1] | ปัญหาอยู่ถัดจากเซิร์ฟเวอร์ที่ตอบ ส่งข้อมูลให้ผู้ให้บริการ |
| 603 Decline | ติดต่อเครื่องได้ แต่ผู้ใช้ไม่ต้องการหรือร่วมสายไม่ได้ [1] | เป็นการปฏิเสธจากปลายทาง |
| 604 Does Not Exist Anywhere | มีข้อมูลยืนยันว่าผู้ใช้นี้ไม่มีอยู่ที่ใดเลย [1] | ความถูกต้องของเลขปลายทางในรายชื่อ |
พอร์ตที่ต้องแจ้งฝ่ายไอที
| ส่วน | โพรโทคอลขนส่ง | พอร์ตตามมาตรฐาน |
|---|
| SIP | UDP, TCP หรือ SCTP | 5060 [1] |
| SIP แบบเข้ารหัส | TLS | 5061 [1] |
| RTP | UDP | พอร์ตเลขคู่ [2] ตามที่ประกาศใน SDP บรรทัด m= [3] |
| RTCP | UDP | พอร์ตเลขคี่ถัดจากพอร์ต RTP [2] |
- พอร์ตเสียงไม่ตายตัว: แต่ละสายประกาศพอร์ตที่จะรับเสียงไว้ใน SDP [3] ช่วงพอร์ตจริงขึ้นกับการตั้งค่าของตู้สาขาหรืออุปกรณ์ ให้ขอตัวเลขจากผู้ดูแลระบบ อย่าเดา
- SIP ผ่าน UDP มีเพดานขนาด: ถ้าคำขอห่างจากขนาดแพ็กเก็ตสูงสุดของเส้นทาง (MTU) ไม่ถึง 200 ไบต์ หรือใหญ่เกิน 1,300 ไบต์ในกรณีที่ไม่รู้ค่า MTU ของเส้นทาง ต้องส่งด้วยโพรโทคอลที่คุมความแออัด เช่น TCP [1] ความเห็นของผู้เขียนคือ ถ้าผู้ให้บริการรองรับทั้งสองแบบ ควรเปิดพอร์ต 5060 ทั้ง UDP และ TCP เพราะ INVITE ที่แนบรายการ codec ยาวอาจถูกส่งเป็น TCP
- ถ้าต้องการเข้ารหัส: สัญญาณใช้ TLS ที่พอร์ต 5061 [1] ส่วนเสียงใช้ SRTP ตาม RFC 3711 ซึ่งช่วยรักษาความลับ ตรวจความถูกต้องของข้อความ และกันการส่งซ้ำ [7]
ลองอ่าน SIP trace หนึ่งสาย
ขั้นตอนนี้เป็นแนวทางของผู้เขียน ใช้เวลาไม่นาน และได้หลักฐานที่ผู้ให้บริการนำไปตรวจต่อได้ทันที
- เปิดการบันทึกสัญญาณ SIP บนตู้สาขาหรืออุปกรณ์ขอบเครือข่าย แล้วโทรทดสอบ 1 สาย จดเวลาเริ่มโทรให้ละเอียดถึงวินาที
- หา INVITE ของสายนั้น แล้วจดค่า Call-ID ซึ่งเป็นตัวระบุที่ผูกข้อความทุกตัวของสายเดียวกันไว้ด้วยกัน [1]
- ไล่คำตอบตามลำดับ ว่ามี 100 หรือไม่ ตามด้วย 180 หรือ 183 แล้วจบที่ 200 OK หรือรหัส 4xx ถึง 6xx
- ถ้าได้ 200 OK ให้ดูว่ามี ACK ตามไปจริงหรือไม่
- เปิด SDP ใน INVITE และใน 200 OK ดูที่อยู่ในบรรทัด c= พอร์ตในบรรทัด m= และ codec ที่ตกลงกัน
- ดูว่า RTP วิ่งครบทั้งสองทิศทาง
- ดูว่าใครเป็นฝ่ายส่ง BYE และส่งหลังคุยไปนานเท่าไร
ตารางนี้ช่วยแปลสิ่งที่เห็น ตัวตีความเป็นของผู้เขียน ยกเว้นข้อที่มีเลขแหล่ง
| สิ่งที่เห็นใน trace | น่าจะแปลว่า | ไปต่อที่ |
|---|
| INVITE ออกไป แต่ไม่มีคำตอบใดกลับมา | คำขอไปไม่ถึง หรือคำตอบถูกบล็อกระหว่างทาง | ไฟร์วอลล์ และที่อยู่เซิร์ฟเวอร์ปลายทาง |
| 401 หรือ 407 วนซ้ำไม่จบ | ข้อมูลยืนยันตัวตนไม่ตรง | ชื่อผู้ใช้และรหัสผ่าน |
| 488 หลัง INVITE | codec หรือรายละเอียดเสียงไม่ตรงกัน | บทความ Codec VoIP คืออะไร |
| 200 OK ไม่มี ACK ตามมา แล้วสายหลุดราว 32 วินาที | ACK ไปไม่ถึงฝั่งที่ส่ง 200 OK [1] | บทความ สายหลุด เสียงขาด ดีเลย์ เสียงก้อง เกิดจากอะไร |
| สายติด แต่ RTP มีทิศทางเดียว | ที่อยู่หรือพอร์ตเสียงใน SDP ใช้ไม่ได้จากอีกฝั่ง | บทความ SIP ALG คืออะไร |
| ที่อยู่ในบรรทัด c= ขึ้นต้นด้วย 10 หรือ 192.168 หรืออยู่ในช่วง 172.16.0.0 ถึง 172.31.255.255 ขณะส่งออกนอกสำนักงาน | เป็นที่อยู่ส่วนตัว ซึ่งไม่มีความหมายนอกเครือข่ายภายใน [8] | การตั้งค่า NAT ของตู้สาขา |
| BYE มาจากฝั่งผู้ให้บริการที่เวลาเดิมทุกสาย | ตัวตั้งเวลาฝั่งใดฝั่งหนึ่งไม่ตรงกัน | บทความ สายหลุด เสียงขาด ดีเลย์ เสียงก้อง เกิดจากอะไร |
เมื่อต้องแจ้งปัญหา ให้ส่ง Call-ID เวลา และไฟล์ trace ไปพร้อมกัน ผู้ให้บริการจะค้นสายเดียวกันในระบบของตัวเองได้เร็วกว่าการเล่าอาการอย่างเดียว ไฟล์ trace อาจมีเบอร์โทรของลูกค้า จึงควรส่งผ่านช่องทางที่ปลอดภัยและเท่าที่จำเป็น
แหล่งข้อมูล
- 1. IETF, RFC 3261 SIP: Session Initiation Protocol (มิ.ย. 2002) · ตรวจ 15 พ.ย. 2569
- 2. IETF, RFC 3550 RTP: A Transport Protocol for Real-Time Applications (ก.ค. 2003) · ตรวจ 15 พ.ย. 2569
- 3. IETF, RFC 8866 SDP: Session Description Protocol (ม.ค. 2021) · ตรวจ 15 พ.ย. 2569
- 4. IETF, RFC 3264 An Offer/Answer Model with the Session Description Protocol (มิ.ย. 2002) · ตรวจ 15 พ.ย. 2569
- 5. IETF, RFC 3515 The Session Initiation Protocol Refer Method (เม.ย. 2003) · ตรวจ 15 พ.ย. 2569
- 6. IETF, RFC 4733 RTP Payload for DTMF Digits, Telephony Tones, and Telephony Signals (ธ.ค. 2006) · ตรวจ 15 พ.ย. 2569
- 7. IETF, RFC 3711 The Secure Real-time Transport Protocol (มี.ค. 2004) · ตรวจ 15 พ.ย. 2569
- 8. IETF, RFC 1918 Address Allocation for Private Internets (ก.พ. 1996) · ตรวจ 15 พ.ย. 2569