VoIP และ SIP

SIP Protocol คืออะไร ลำดับข้อความในหนึ่งสายและรหัสตอบกลับ

SIP คือโพรโทคอลส่งสัญญาณที่ใช้เริ่ม ปรับ และวางสายในระบบโทรศัพท์ไอพี ส่วนเสียงพูดจริงวิ่งแยกไปทาง RTP เมื่อสายมีปัญหา ให้แยกก่อนว่าติดที่ฝั่งสัญญาณหรือฝั่งเสียง เพราะจุดที่ต้องแก้ต่างกัน

จัดทำโดย GW (ร่างด้วย AI ตรวจแหล่งอ้างอิงด้วย AI อีกชุด GW อนุมัติ) · GW Business International · ทะเบียนนิติบุคคล 0105552111558 · ใบอนุญาต กสทช. แบบที่หนึ่ง TEL1/2562/008 · ปรับปรุง 15 พ.ย. 2569

SIP ย่อมาจาก Session Initiation Protocol เป็นมาตรฐานของ IETF ใน RFC 3261 ฉบับมิถุนายน 2002 ใช้สร้าง ปรับ และยุติการสื่อสาร [1] เสียงพูดไม่ได้อยู่ในข้อความ SIP แต่ส่งด้วย RTP ตาม RFC 3550 ฉบับกรกฎาคม 2003 [2] ถ้าเทียบกับการนัดประชุม SIP คือการโทรนัดและยืนยันนัด ส่วน RTP คือการประชุมจริง

บทความนี้เขียนสำหรับผู้จัดการทีมโทรและฝ่ายไอทีที่ต้องคุยกับผู้ดูแลตู้สาขาหรือผู้ให้บริการ SIP trunk อ่านจบแล้วควรเปิดบันทึกสัญญาณของสายหนึ่งสาย แล้วบอกได้ว่าสายติดขัดที่ขั้นไหน ถ้ายังไม่คุ้นกับคำว่า SIP trunk ให้อ่านบทความ SIP Trunk คืออะไร ก่อน

SIP ทำอะไร และอะไรที่ SIP ไม่ได้ทำ

RFC 3261 เขียนไว้ตรงๆ ว่า SIP ไม่ได้ให้บริการเอง แต่เป็นเครื่องมือพื้นฐานที่ระบบอื่นนำไปประกอบเป็นบริการ และทำงานร่วมกับโพรโทคอลอื่น เช่น RTP และ SDP [1] งานในหนึ่งสายจึงแบ่งเป็น 3 ส่วน

ส่วนหน้าที่ภาษาคน
SIPส่งข้อความเริ่ม ปรับ และยุติสาย [1]คนโทรนัด
SDPบรรยายรายละเอียดการสนทนา เช่น ที่อยู่ไอพีที่รอรับเสียงในบรรทัด c= และพอร์ตที่รับเสียงในบรรทัด m= [3]ใบนัดที่บอกสถานที่และภาษาที่จะใช้คุย
RTPขนส่งข้อมูลเวลาจริง เช่น เสียง [2]การคุยจริง

ข้อเท็จจริง 3 ข้อนี้มีผลกับการแก้ปัญหาโดยตรง

  • เสียงเดินคนละทางกับสัญญาณ: ในตัวอย่างการโทรของ RFC 3261 แพ็กเก็ตเสียงวิ่งคนละเส้นทางกับข้อความ SIP [1] ไฟร์วอลล์ที่ปล่อยให้ SIP ผ่านจึงยังบล็อกเสียงได้
  • RTP ไม่ได้คุมคุณภาพเอง: RTP ไม่ได้จองทรัพยากรในเครือข่ายและไม่ได้คุมคุณภาพบริการ [2] ส่วน RTCP ที่มาคู่กันใช้เฝ้าดูคุณภาพการส่ง [2]
  • SIP เป็นข้อความตัวอักษร: มาตรฐานกำหนดให้ SIP เป็นโพรโทคอลแบบข้อความ ใช้ชุดอักขระ UTF-8 [1] คนจึงอ่านบันทึกสัญญาณ (SIP trace) ได้ด้วยตา trace จึงเป็นหลักฐานหลักเวลาคุยกับผู้ให้บริการ

แนวทางคัดแยกเบื้องต้นของผู้เขียน ถ้าโทรไม่ออก เครื่องไม่ดัง หรือได้รหัสผิดพลาด ให้เริ่มดูฝั่ง SIP ถ้าสายติดแล้วไม่มีเสียงหรือได้ยินฝ่ายเดียว ให้เริ่มดูเส้นทางของ RTP

หนึ่งสายคุยกันด้วยข้อความอะไรบ้าง

ตารางนี้ย่อจากตัวอย่างการโทรในหัวข้อ 4 ของ RFC 3261 [1] ผู้เขียนปรับชื่อฝั่งให้เป็นตู้สาขาฝั่งโทรออกกับปลายทาง ระหว่างทางอาจมีเซิร์ฟเวอร์ของผู้ให้บริการคั่นอยู่หลายจุด

ลำดับข้อความทิศทางความหมาย
1INVITE พร้อม SDP ที่เสนอ codec และที่อยู่รับเสียงฝั่งโทร → ปลายทางขอเริ่มสาย
2100 Tryingเซิร์ฟเวอร์จุดถัดไป → ฝั่งโทรจุดถัดไปได้รับคำขอแล้ว กำลังดำเนินการ
3180 Ringingปลายทาง → ฝั่งโทรเครื่องปลายทางกำลังเรียกผู้รับ
4200 OK พร้อม SDP ตอบรับปลายทาง → ฝั่งโทรรับสายแล้ว และตกลงรูปแบบเสียง
5ACKฝั่งโทร → ปลายทางยืนยันว่าได้รับ 200 OK แล้ว
6RTP สองทิศทางทั้งสองฝั่งเสียงจริง ตามรูปแบบที่ตกลงใน SDP
7BYEฝ่ายที่วางก่อน → อีกฝ่ายขอวางสาย
8200 OKอีกฝ่าย → ฝ่ายที่วางรับทราบ สายสิ้นสุด

ขั้น 1, 4 และ 5 คือการจับมือสามจังหวะ INVITE/200/ACK ที่ใช้สร้างสาย [1] ส่วน BYE ไม่มี ACK ตามมา เพราะ ACK ส่งเฉพาะกับคำตอบของ INVITE [1] ถ้าฝั่งที่ส่ง 200 OK ส่งซ้ำไปจนครบ 64 เท่าของค่า T1 โดยไม่ได้ ACK มาตรฐานให้ยุติสายนั้น [1] ค่า T1 เริ่มต้นคือ 500 มิลลิวินาที [1] จึงได้ 64 × 500 = 32,000 มิลลิวินาที หรือ 32 วินาที

จุดที่มักอ่านผิดในลำดับนี้

  • 100 Trying ไม่ได้แปลว่าปลายทางได้รับแล้ว: มาตรฐานนิยามว่าเซิร์ฟเวอร์จุดถัดไปได้รับคำขอ [1] ปลายทางจริงอาจยังไม่รู้ตัว
  • อาจเห็น 183 Session Progress แทน 180: รหัสนี้ใช้ส่งข้อมูลความคืบหน้าของสายที่ไม่เข้าหมวดอื่น [1] ข้อสังเกตของผู้เขียนคือ เครือข่ายปลายทางมักใช้เมื่อจะเปิดเสียงสัญญาณหรือข้อความเสียงก่อนผู้รับรับสาย
  • วางก่อนปลายทางรับใช้ CANCEL ไม่ใช่ BYE: CANCEL ใช้ยกเลิกคำขอที่ส่งไปแล้ว และไม่มีผลถ้าปลายทางให้คำตอบสุดท้ายไปแล้ว [1] INVITE ที่ถูกยกเลิกจะได้คำตอบ 487 Request Terminated [1] ในรายงานของระบบโทรออก 487 จำนวนมากจึงมักหมายถึงฝั่งคุณเลิกเรียกเอง เช่น ตั้งเวลารอสายไว้สั้น (การตีความของผู้เขียน)
  • SDP ในขั้น 1 กับขั้น 4 คือการต่อรอง: ฝั่งเสนอเรียงรายการรูปแบบเสียงตามลำดับที่อยากใช้ ฝั่งตอบเลือกได้เฉพาะจากรายการที่เสนอ ถ้าไม่มีตัวที่ใช้ร่วมกันได้ ต้องปฏิเสธช่องเสียงนั้น [4] รายละเอียดอยู่ในบทความ Codec VoIP คืออะไร

คำสั่งที่ควรรู้จัก

RFC 3261 กำหนดคำสั่ง (method) ไว้ 6 ตัว [1] และมีส่วนขยายที่เจอบ่อยในงานรับสายอีก 1 ตัว

คำสั่งใช้ทำอะไรเจอในงานจริงตอนไหน
REGISTERลงทะเบียนข้อมูลติดต่อ ให้ระบบรู้ว่าจะส่งสายเข้ามาที่เครื่องไหน [1]ตู้สาขาหรือโทรศัพท์ไอพีแจ้งตัวกับเซิร์ฟเวอร์
INVITEเริ่มสาย [1]ทุกสายที่โทรเข้าและโทรออก
ACKยืนยันคำตอบสุดท้ายของ INVITE [1]ปิดการจับมือสามจังหวะ
CANCELยกเลิกคำขอก่อนได้คำตอบสุดท้าย [1]วางก่อนปลายทางรับ
BYEยุติสาย [1]วางสายหลังคุย
OPTIONSถามความสามารถของเซิร์ฟเวอร์ [1]ข้อสังเกตของผู้เขียน หลายระบบส่งเป็นระยะเพื่อเช็กว่าอีกฝั่งยังตอบอยู่
REFERขอให้ผู้รับไปติดต่อปลายทางที่ระบุ ใช้ทำการโอนสายได้ ตาม RFC 3515 [5]โอนสายจากพนักงานไปแผนกอื่น

การกดเลขระหว่างสาย (DTMF) ไม่ใช่คำสั่ง SIP แต่สองฝั่งต้องตกลงวิธีส่งให้ตรงกัน RFC 4733 กำหนดวิธีส่งสัญญาณกดเลขเป็นเหตุการณ์ในแพ็กเก็ต RTP [6] ความเห็นของผู้เขียนคือ ถ้าลูกค้ากดเมนูตอบรับอัตโนมัติแล้วระบบไม่รับเลข ให้ถามก่อนว่าตู้สาขาและผู้ให้บริการตั้งวิธีส่ง DTMF ตรงกันหรือไม่

อ่านรหัสตอบกลับให้เป็น

คำขอเกือบทุกแบบได้คำตอบเป็นเลข 3 หลัก (ACK เป็นข้อยกเว้นที่ไม่มีคำตอบ) หลักแรกบอกกลุ่ม [1]

กลุ่มความหมายตามมาตรฐานภาษาคน
1xxได้รับคำขอแล้ว กำลังดำเนินการต่อ [1]ยังไม่จบ รอต่อ
2xxรับคำขอ เข้าใจ และยอมรับแล้ว [1]สำเร็จ
3xxต้องทำอะไรเพิ่มเพื่อให้คำขอสำเร็จ [1]ให้ไปติดต่อที่อื่น
4xxคำขอผิดรูปแบบ หรือเซิร์ฟเวอร์นี้ทำตามไม่ได้ [1]ปัญหาอยู่ที่คำขอ หรือเงื่อนไขของปลายทางนี้
5xxเซิร์ฟเวอร์ทำคำขอที่ดูถูกต้องไม่สำเร็จ [1]ฝั่งเซิร์ฟเวอร์ขัดข้อง
6xxไม่มีเซิร์ฟเวอร์ใดทำตามคำขอนี้ได้ [1]ล้มเหลวทั้งหมด ไม่ต้องลองที่อื่น

ตารางถัดไปคือรหัสที่เจอบ่อย คอลัมน์ความหมายมาจาก RFC 3261 [1] ส่วนคอลัมน์สิ่งที่ควรตรวจเป็นแนวทางของผู้เขียน ระบบแต่ละรุ่นอาจเลือกใช้รหัสต่างกันในเหตุการณ์เดียวกัน จึงต้องดูประกอบกับ trace เสมอ

รหัสความหมายตามมาตรฐานควรตรวจอะไรก่อน
401 และ 407ต้องยืนยันตัวตน 407 คือต้องยืนยันกับ proxy ก่อน [1]ถ้าเห็นครั้งเดียวแล้วคำขอถัดไปผ่าน ถือว่าปกติ เพราะเครื่องต้องส่งคำขอซ้ำพร้อมข้อมูลยืนยันตัวตน [1] ถ้าวนซ้ำไม่จบ ให้ตรวจชื่อผู้ใช้และรหัสผ่าน
403 Forbiddenเข้าใจคำขอแต่ปฏิเสธ [1]สิทธิ์ของบัญชี ไอพีต้นทางที่อนุญาต และปลายทางที่เปิดให้โทร
404 Not Foundไม่มีผู้ใช้นี้ในโดเมนที่ระบุ [1]รูปแบบเบอร์ที่ส่งออก เช่น เลข 0 นำหน้าหรือรหัสประเทศ
408 Request Timeoutตอบไม่ทันในเวลาที่เหมาะสม [1]เส้นทางเครือข่ายและไฟร์วอลล์ระหว่างสองฝั่ง
480 Temporarily Unavailableติดต่อเครื่องได้ แต่ผู้รับไม่พร้อม เช่น ไม่ได้ล็อกอินหรือเปิดห้ามรบกวน [1]สถานะเครื่องหรือบัญชีปลายทาง
484 Address Incompleteเลขปลายทางไม่ครบ [1]กฎแปลงเบอร์ (dial plan) ของตู้สาขา
486 Busy Hereปลายทางรับสายเพิ่มที่เครื่องนี้ไม่ได้ [1]เป็นผลปกติของการโทร ไม่ใช่ระบบเสีย
487 Request Terminatedคำขอถูกยุติด้วย BYE หรือ CANCEL [1]เวลารอสายที่ตั้งไว้ในระบบโทรออก
488 Not Acceptable Hereรายละเอียดสื่อที่ขอ รับไม่ได้ที่ปลายทางนี้ [1]รายการ codec และการตั้งค่าเสียงของสองฝั่ง
500 Server Internal Errorเซิร์ฟเวอร์เจอเหตุไม่คาดคิด [1]แจ้งผู้ดูแลเซิร์ฟเวอร์พร้อมเวลาและ Call-ID
503 Service Unavailableใช้งานไม่ได้ชั่วคราวจากภาระเกินหรือบำรุงรักษา ฝั่งส่งควรลองเซิร์ฟเวอร์สำรอง [1]ตั้งเส้นทางสำรองไว้หรือไม่ และเกิดตอนช่องสายเต็มหรือไม่
504 Server Time-outไม่ได้คำตอบทันเวลาจากเซิร์ฟเวอร์ภายนอกที่ต้องเรียกต่อ [1]ปัญหาอยู่ถัดจากเซิร์ฟเวอร์ที่ตอบ ส่งข้อมูลให้ผู้ให้บริการ
603 Declineติดต่อเครื่องได้ แต่ผู้ใช้ไม่ต้องการหรือร่วมสายไม่ได้ [1]เป็นการปฏิเสธจากปลายทาง
604 Does Not Exist Anywhereมีข้อมูลยืนยันว่าผู้ใช้นี้ไม่มีอยู่ที่ใดเลย [1]ความถูกต้องของเลขปลายทางในรายชื่อ

พอร์ตที่ต้องแจ้งฝ่ายไอที

ส่วนโพรโทคอลขนส่งพอร์ตตามมาตรฐาน
SIPUDP, TCP หรือ SCTP5060 [1]
SIP แบบเข้ารหัสTLS5061 [1]
RTPUDPพอร์ตเลขคู่ [2] ตามที่ประกาศใน SDP บรรทัด m= [3]
RTCPUDPพอร์ตเลขคี่ถัดจากพอร์ต RTP [2]
  • พอร์ตเสียงไม่ตายตัว: แต่ละสายประกาศพอร์ตที่จะรับเสียงไว้ใน SDP [3] ช่วงพอร์ตจริงขึ้นกับการตั้งค่าของตู้สาขาหรืออุปกรณ์ ให้ขอตัวเลขจากผู้ดูแลระบบ อย่าเดา
  • SIP ผ่าน UDP มีเพดานขนาด: ถ้าคำขอห่างจากขนาดแพ็กเก็ตสูงสุดของเส้นทาง (MTU) ไม่ถึง 200 ไบต์ หรือใหญ่เกิน 1,300 ไบต์ในกรณีที่ไม่รู้ค่า MTU ของเส้นทาง ต้องส่งด้วยโพรโทคอลที่คุมความแออัด เช่น TCP [1] ความเห็นของผู้เขียนคือ ถ้าผู้ให้บริการรองรับทั้งสองแบบ ควรเปิดพอร์ต 5060 ทั้ง UDP และ TCP เพราะ INVITE ที่แนบรายการ codec ยาวอาจถูกส่งเป็น TCP
  • ถ้าต้องการเข้ารหัส: สัญญาณใช้ TLS ที่พอร์ต 5061 [1] ส่วนเสียงใช้ SRTP ตาม RFC 3711 ซึ่งช่วยรักษาความลับ ตรวจความถูกต้องของข้อความ และกันการส่งซ้ำ [7]

ลองอ่าน SIP trace หนึ่งสาย

ขั้นตอนนี้เป็นแนวทางของผู้เขียน ใช้เวลาไม่นาน และได้หลักฐานที่ผู้ให้บริการนำไปตรวจต่อได้ทันที

  1. เปิดการบันทึกสัญญาณ SIP บนตู้สาขาหรืออุปกรณ์ขอบเครือข่าย แล้วโทรทดสอบ 1 สาย จดเวลาเริ่มโทรให้ละเอียดถึงวินาที
  2. หา INVITE ของสายนั้น แล้วจดค่า Call-ID ซึ่งเป็นตัวระบุที่ผูกข้อความทุกตัวของสายเดียวกันไว้ด้วยกัน [1]
  3. ไล่คำตอบตามลำดับ ว่ามี 100 หรือไม่ ตามด้วย 180 หรือ 183 แล้วจบที่ 200 OK หรือรหัส 4xx ถึง 6xx
  4. ถ้าได้ 200 OK ให้ดูว่ามี ACK ตามไปจริงหรือไม่
  5. เปิด SDP ใน INVITE และใน 200 OK ดูที่อยู่ในบรรทัด c= พอร์ตในบรรทัด m= และ codec ที่ตกลงกัน
  6. ดูว่า RTP วิ่งครบทั้งสองทิศทาง
  7. ดูว่าใครเป็นฝ่ายส่ง BYE และส่งหลังคุยไปนานเท่าไร

ตารางนี้ช่วยแปลสิ่งที่เห็น ตัวตีความเป็นของผู้เขียน ยกเว้นข้อที่มีเลขแหล่ง

สิ่งที่เห็นใน traceน่าจะแปลว่าไปต่อที่
INVITE ออกไป แต่ไม่มีคำตอบใดกลับมาคำขอไปไม่ถึง หรือคำตอบถูกบล็อกระหว่างทางไฟร์วอลล์ และที่อยู่เซิร์ฟเวอร์ปลายทาง
401 หรือ 407 วนซ้ำไม่จบข้อมูลยืนยันตัวตนไม่ตรงชื่อผู้ใช้และรหัสผ่าน
488 หลัง INVITEcodec หรือรายละเอียดเสียงไม่ตรงกันบทความ Codec VoIP คืออะไร
200 OK ไม่มี ACK ตามมา แล้วสายหลุดราว 32 วินาทีACK ไปไม่ถึงฝั่งที่ส่ง 200 OK [1]บทความ สายหลุด เสียงขาด ดีเลย์ เสียงก้อง เกิดจากอะไร
สายติด แต่ RTP มีทิศทางเดียวที่อยู่หรือพอร์ตเสียงใน SDP ใช้ไม่ได้จากอีกฝั่งบทความ SIP ALG คืออะไร
ที่อยู่ในบรรทัด c= ขึ้นต้นด้วย 10 หรือ 192.168 หรืออยู่ในช่วง 172.16.0.0 ถึง 172.31.255.255 ขณะส่งออกนอกสำนักงานเป็นที่อยู่ส่วนตัว ซึ่งไม่มีความหมายนอกเครือข่ายภายใน [8]การตั้งค่า NAT ของตู้สาขา
BYE มาจากฝั่งผู้ให้บริการที่เวลาเดิมทุกสายตัวตั้งเวลาฝั่งใดฝั่งหนึ่งไม่ตรงกันบทความ สายหลุด เสียงขาด ดีเลย์ เสียงก้อง เกิดจากอะไร

เมื่อต้องแจ้งปัญหา ให้ส่ง Call-ID เวลา และไฟล์ trace ไปพร้อมกัน ผู้ให้บริการจะค้นสายเดียวกันในระบบของตัวเองได้เร็วกว่าการเล่าอาการอย่างเดียว ไฟล์ trace อาจมีเบอร์โทรของลูกค้า จึงควรส่งผ่านช่องทางที่ปลอดภัยและเท่าที่จำเป็น

แหล่งข้อมูล

ติดต่อ

เล่าโจทย์งานโทรออกของคุณ แล้วเราจะเสนอรูปแบบคู่สายเป็นลายลักษณ์อักษร

จำนวนพนักงาน ประเภทงาน และระบบที่ใช้อยู่ — เท่านี้ก็เริ่มคุยได้ ไม่มีค่าใช้จ่ายในการประเมิน