ปัญหาสายหลุด เสียงขาด ดีเลย์ และเสียงก้องในระบบโทรศัพท์องค์กร มักอยู่ที่ 3 จุด คืออุปกรณ์ปลายทาง เครือข่ายในสำนักงาน และเส้นทางของผู้ให้บริการ เริ่มจากจดอาการให้แม่น เช่น สายหลุดวินาทีที่เท่าไร ใครได้ยินเสียงก้อง แล้วทดสอบทีละจุด อาการหลายแบบบอกทิศทางได้ก่อนเปลี่ยนอุปกรณ์หรือซื้อเน็ตเพิ่ม
อ่านอาการก่อนลงมือแก้
ระบบที่ส่งเสียงผ่านเครือข่ายไอพีแยกการทำงานเป็น 2 ส่วน คือสัญญาณควบคุมสาย (SIP) กับตัวเสียงจริง (RTP) สายจึงอาจคุยได้ชัดแล้วหลุดเพราะสัญญาณควบคุมมีปัญหา หรือสายไม่หลุดแต่เสียงแย่เพราะแพ็กเก็ตเสียงมีปัญหา
สายหลุดที่ราว 32 วินาที
ถ้าทุกสายหลุดที่เวลาใกล้เคียงกัน ให้สงสัยสัญญาณควบคุมก่อน มาตรฐาน SIP กำหนดว่า เมื่อฝั่งรับสายส่งข้อความตอบรับ (200 OK) แล้วไม่ได้รับ ACK กลับภายใน 64 เท่าของค่า T1 สายควรถูกวาง [1] ค่า T1 เริ่มต้นคือ 500 มิลลิวินาที จึงได้ 32 วินาที [1]
จุดที่ต้องตรวจมักอยู่ที่เราเตอร์หรือไฟร์วอลล์ ฟังก์ชัน SIP ALG คือการแก้ข้อมูลในสัญญาณ SIP ระหว่างทาง แหล่งความรู้ด้าน VoIP ระบุว่าเราเตอร์จำนวนมากทำงานนี้ผิดจนสัญญาณเสีย และหลายรุ่นเปิดมาเป็นค่าเริ่มต้น [2] แต่ SIP ALG ไม่ใช่สาเหตุเดียว และบางอุปกรณ์ปิดไม่ได้หรือควรตั้งค่าแทนการปิด [2] ควรดูบันทึกสัญญาณ SIP (SIP trace) ก่อนสรุป
อีกเหตุคือการจับคู่พอร์ตบนอุปกรณ์แปลงเลขไอพี (NAT) หมดอายุ ข้อกำหนดของ IETF ระบุว่าการจับคู่แบบ UDP โดยทั่วไปต้องอยู่ไม่น้อยกว่า 2 นาที และแนะนำค่าเริ่มต้น 5 นาทีขึ้นไป [3] แต่ค่าจริงให้ตรวจจากอุปกรณ์ที่ใช้
สายหลุดหลังคุยไปนาน ที่เวลาซ้ำๆ
SIP มีกลไก session timer ที่ส่ง re-INVITE หรือ UPDATE เป็นรอบเพื่อยืนยันว่าสายยังอยู่ ค่าที่มาตรฐานแนะนำคือ 30 นาที ขั้นต่ำ 90 วินาที และถ้าไม่มีการต่อรอบ อีกฝั่งควรส่ง BYE ก่อนหมดเวลา [4] ถ้าสายหลุดที่เวลาเดิมบ่อยๆ ให้ตรวจว่าตู้สาขาและผู้ให้บริการตั้งค่านี้ตรงกัน
ถ้าเวลาหลุดไม่แน่นอน ให้ดูเรื่องอินเทอร์เน็ตขาดช่วง หรือการเดินข้ามจุดกระจาย Wi-Fi แทน
เสียงขาดหรือเหมือนหุ่นยนต์
แพ็กเก็ตเสียงหายหรือมาช้าเกินกว่าปลายทางจะนำไปต่อกัน สาเหตุที่ควรตรวจก่อนคือการแย่งเน็ตในสำนักงาน Wi-Fi ไม่นิ่ง หรือสาย LAN มีปัญหา
เสียงดีเลย์ พูดชนกัน
เสียงใช้เวลาเดินทางนานเกินไป สาเหตุอาจเป็นคิวในอุปกรณ์เครือข่าย หรือเส้นทางอ้อมไปไกล
เสียงก้อง
คนที่ได้ยินเสียงตัวเองกลับมาคือคนพูด [7] จุดที่สร้างเสียงก้องจึงมักอยู่อีกฝั่ง มี 2 แบบ
- เสียงก้องจากอุปกรณ์: ไมโครโฟนรับเสียงจากลำโพงแล้วส่งกลับ [7] พบเมื่อเปิดลำโพงเสียงดัง
- เสียงก้องจากรอยต่อสาย: เกิดตรงจุดแปลงระหว่างวงจร 4 สายกับ 2 สาย เมื่อความต้านทานไม่สมดุล สัญญาณบางส่วนจึงสะท้อนกลับ [7]
ความหน่วงทำให้เสียงก้องเด่นขึ้น เอกสารด้านความล่าช้าในเครือข่ายเสียงอ้าง ITU-T G.131 ว่าต้องมีตัวตัดเสียงก้องเมื่อความล่าช้าทางเดียวเกิน 25 มิลลิวินาที [6]
ตัวเลข 3 ตัวที่ควรรู้
| ค่า | ภาษาคน | เกณฑ์ที่ใช้อ้างอิง |
|---|
| ความล่าช้าทางเดียว (delay) | เวลาที่เสียงเดินทางจากคนพูดถึงคนฟัง | ITU-T G.114: ต่ำกว่า 150 มิลลิวินาทีงานส่วนใหญ่โต้ตอบได้ราบรื่น เกิน 400 ไม่เหมาะกับการวางแผนทั่วไป [6][8] |
| ความแปรปรวนของเวลา (jitter) | แพ็กเก็ตมาถึงไม่สม่ำเสมอ | ไม่เกิน 30 มิลลิวินาที [5] |
| แพ็กเก็ตสูญหาย (packet loss) | ข้อมูลเสียงหายกลางทาง | ไม่เกิน 1% [5] |
เกณฑ์ jitter และ packet loss มาจากเอกสารสอนงานเครือข่ายเสียง ไม่ใช่ข้อกำหนดทางกฎหมาย ส่วนค่า ping เป็นเวลาไปกลับ อย่านำไปเทียบกับ 150 มิลลิวินาทีตรงๆ
แบนด์วิดท์ต่อสายใช้น้อย G.711 ที่แพ็กเก็ต 20 มิลลิวินาทีรวมส่วนหัว Ethernet ใช้ 87.2 kbps ต่อทิศทาง และ G.729 ใช้ 31.2 kbps [9] วิธีคำนวณอยู่ในบทความ VoIP คืออะไร ปัญหาคุณภาพเสียงจึงไม่ได้แก้ด้วยการซื้อเน็ตเร็วขึ้นเสมอไป
แยกจุดเสีย 3 ระดับ
ระดับ 1 อุปกรณ์ปลายทาง: เกิดกับคนเดียวหรือโต๊ะเดียว ลองสลับหูฟัง สลับเครื่อง และเสียบสาย LAN แทน Wi-Fi
ระดับ 2 เครือข่ายในสำนักงาน: เกิดช่วงคนใช้เน็ตพร้อมกัน เช่น สำรองข้อมูลหรือประชุมออนไลน์ ลองโทรระหว่างเบอร์ภายใน ถ้าตู้สาขาตั้งอยู่ในสำนักงานแล้วเสียงยังแย่ ปัญหาน่าจะอยู่ในวงภายใน ถ้าตู้อยู่บนคลาวด์ การทดสอบนี้อาจวิ่งผ่านอินเทอร์เน็ตด้วย จึงแยกสองส่วนนี้ไม่ได้ชัด ให้ถามผู้ดูแลระบบก่อนอ่านผล
ระดับ 3 เส้นทางภายนอก: ทุกเครื่องมีปัญหาพร้อมกัน หรือโทรหาบางปลายทางไม่ได้ ขณะที่โทรภายในปกติ ให้เก็บข้อมูลแล้วแจ้งผู้ให้บริการ
ตารางวินิจฉัยตามอาการ
ตารางนี้เป็นแนวทางเริ่มตรวจของผู้เขียน ไม่ใช่ข้อสรุปตายตัว
| อาการ | สงสัยจุดไหน | ทดสอบอย่างไร | แก้เบื้องต้น |
|---|
| สายหลุดราว 32 วินาทีทุกสาย | เราเตอร์หรือไฟร์วอลล์ | ดู SIP trace ว่า ACK มาถึงหรือไม่ | ตรวจ SIP ALG และการตั้งค่า NAT [1][2] |
| หลุดที่เวลาเดิมหลังคุยนาน | ตู้สาขาหรือผู้ให้บริการ | ดู Session-Expires ใน SIP trace | ตั้งค่า session timer ให้ตรงกัน [4] |
| ได้ยินเสียงตัวเอง | เครื่องอีกฝั่งหรือรอยต่อสาย | ให้อีกฝั่งปิดไมค์ชั่วคราว ถ้าก้องหาย ให้ดูเครื่องฝั่งนั้น | ลดเสียงลำโพง ใช้หูฟัง |
| เสียงขาดหรือเหมือนหุ่นยนต์ | Wi-Fi เครือข่าย หรืออินเทอร์เน็ต | วัด jitter และ packet loss เทียบช่วงมีปัญหา | ใช้สาย LAN จัดลำดับความสำคัญเสียง |
| เสียงดีเลย์ พูดชนกัน | เส้นทางหรือคิวในอุปกรณ์ | ดูเส้นทางด้วย traceroute (คำสั่งแสดงจุดที่ข้อมูลวิ่งผ่านและเวลาแต่ละช่วง) | แจ้งผู้ให้บริการพร้อมผลทดสอบ |
| ไม่ได้ยินเสียงฝั่งใดฝั่งหนึ่ง | ไฟร์วอลล์หรือ NAT | ดูว่าเสียง RTP วิ่งครบ 2 ทิศทางหรือไม่ | ตรวจกฎไฟร์วอลล์ของพอร์ตเสียง |
สำหรับการจัดลำดับความสำคัญ (QoS) มาตรฐานแนะนำให้เสียงโทรศัพท์ใช้ค่าติดป้าย EF หรือ DSCP 46 [10] แต่ค่านี้ได้ผลในเครือข่ายที่คุณคุมได้ ไม่ได้แปลว่าอินเทอร์เน็ตทั้งเส้นทางจะเคารพค่านี้ (ความเห็นของผู้เขียน)
ข้อมูลที่ควรเตรียมก่อนแจ้งผู้ให้บริการ
- วันและเวลาเกิดเหตุ ละเอียดถึงวินาทีถ้าทำได้
- เบอร์ต้นทาง เบอร์ปลายทาง และเบอร์ภายใน
- อาการ เช่น หลุดวินาทีที่เท่าไร ฝั่งไหนได้ยินเสียงก้อง เสียงขาดทางเข้าหรือทางออก
- Call-ID (รหัสประจำสายในสัญญาณ SIP ที่ผู้ให้บริการใช้ค้นสายเดียวกันในระบบของเขา) จากระบบตู้สาขาถ้าดึงได้
- สิ่งที่ทดสอบแล้วและผลที่ได้
- ไฟล์เสียงหรือไฟล์จับแพ็กเก็ตถ้ามี ระวังข้อมูลลูกค้าในไฟล์
ตัวอย่างสถานการณ์ (สมมติ)
พนักงานของสำนักงานบัญชีสมมติแห่งหนึ่งแจ้งว่าลูกค้าคุยได้ครึ่งนาทีแล้วสายหลุด หัวหน้าทีมให้จดเวลาสายหลุด พบว่าอยู่ราว 30 กว่าวินาทีแทบทุกสาย
ทีมทดสอบโทรภายในผ่านตู้สาขาที่ตั้งอยู่ในสำนักงาน คุยได้นานโดยไม่หลุด จึงยังไม่เปลี่ยนเครื่องโทรศัพท์ ผู้ดูแลระบบดึง SIP trace พบว่า ACK ไม่ถึงฝั่งรับ และเราเตอร์เปิด SIP ALG อยู่ จึงแก้ทีละจุด โดยเปลี่ยนค่านี้ก่อน แล้วโทรทดสอบซ้ำหลายสาย ถ้ายังหลุด ค่อยตรวจ NAT และแจ้งผู้ให้บริการพร้อม trace
ข้อควรระวัง
- อย่าเปลี่ยนการตั้งค่าหลายจุดพร้อมกัน เพราะจะไม่รู้ว่าอะไรแก้ปัญหา
- อย่าซื้อเน็ตเพิ่มก่อนดูว่าแบนด์วิดท์เป็นปัญหาจริง [9]
- อย่าใช้ Wi-Fi ร่วมกับคอมพิวเตอร์ทั่วไปเป็นทางหลักของทีมรับสาย (ความเห็นของผู้เขียน)
- ก่อนแก้เราเตอร์ที่ใช้ร่วมกับงานอื่น ให้จดค่าเดิมไว้ และทำในช่วงที่สายน้อย
- เกณฑ์ตัวเลขใช้ตรวจเบื้องต้น เสียงที่คนฟังจริงยังเป็นตัววัดสุดท้าย
ขั้นตอนถัดไปที่ทำได้ทันที
- สร้างแบบฟอร์มสั้นให้พนักงานจดเวลา เบอร์ และอาการทุกครั้ง
- ย้ายเครื่องของทีมรับสายจาก Wi-Fi มาใช้สาย LAN เท่าที่ทำได้
- ให้ฝ่ายไอทีตรวจสถานะ SIP ALG และจดค่าเดิมไว้
- วัด jitter และ packet loss ทั้งช่วงปกติและช่วงมีปัญหา แล้วเทียบกัน
- ถ้ายังไม่พบสาเหตุ ส่งข้อมูลครบชุดให้ผู้ให้บริการ