IP Phone คือเครื่องโทรศัพท์ที่แปลงเสียงเป็นข้อมูลแล้วส่งผ่านเครือข่ายไอพี เสียบสายแลนแทนสายโทรศัพท์เดิม และลงทะเบียนกับตู้สาขาไอพีหรือระบบบนคลาวด์ ซื้อเครื่องอย่างเดียวจึงโทรไม่ได้ ต้องมีระบบปลายทางด้วย เครื่องจริงเหมาะกับโต๊ะที่รับสายตลอดวัน ส่วนแอปบนคอมหรือมือถือ (Softphone) เหมาะกับคนที่ย้ายที่ทำงานบ่อย
โพรโทคอลที่พบบ่อยคือ SIP ซึ่งใช้ตั้ง ปรับ และจบการสนทนา [1] ผู้ใช้ไม่ต้องจำรายละเอียดนี้ แต่ตอนซื้อต้องถามว่าเครื่องใช้กับระบบที่มีอยู่ได้หรือไม่
3 แบบในสำนักงาน ต่างกันอย่างไร
ตารางนี้เป็นภาพรวมทั่วไปโดยผู้เขียน
| เรื่อง | โทรศัพท์เดิมผ่านตู้สาขา | IP Phone | Softphone |
|---|
| ต่อกับอะไร | สายโทรศัพท์ไปยังตู้สาขา | สายแลนหรือ Wi-Fi | แอปบนคอมหรือมือถือ |
| พร้อมรับสาย | พร้อมตลอดถ้าตู้ทำงาน | พร้อมโดยไม่ต้องเปิดคอม | ต้องเปิดเครื่องและเปิดแอปไว้ |
| คุณภาพเสียงขึ้นกับ | สายและตู้ | เครือข่ายในสำนักงาน | เครือข่าย เครื่อง หูฟัง และโปรแกรมอื่นที่เปิดอยู่ |
| ย้ายที่นั่ง | มักต้องแก้สาย | เสียบจุดแลนใหม่ | ใช้ได้ทุกที่ที่มีอินเทอร์เน็ต |
| งานติดตั้ง | เดินสายเฉพาะ | ไฟ เครือข่าย และการตั้งค่า | ลงแอปและจัดหูฟัง |
เมื่อไรควรใช้เครื่องจริง เมื่อไรควรใช้แอป
ไม่จำเป็นต้องเลือกแบบเดียวทั้งบริษัท ตารางนี้เป็นค่าแนะนำของผู้เขียน ไม่ใช่มาตรฐาน
| ลักษณะงาน | เริ่มจาก | เหตุผล |
|---|
| พนักงานต้อนรับ | เครื่องจริง | รับสายได้ทันทีโดยไม่ต้องรอคอมพิวเตอร์ |
| คนรับสายที่คุยหลายชั่วโมงต่อวัน | เครื่องจริง หรือแอปกับหูฟังที่ดี | ให้ทดสอบบนคอมจริงของทีมก่อนตัดสิน |
| ทีมขายภาคสนาม | แอปบนมือถือ | ติดตัวไปได้ ใช้เบอร์บริษัทรับสาย |
| พนักงานที่สลับทำงานบ้านกับสำนักงาน | แอป | ไม่ต้องขนเครื่อง |
| ห้องประชุม | โทรศัพท์ประชุม | ไมโครโฟนออกแบบมาสำหรับหลายคน |
สำนักงานต้องเตรียมอะไร
ไฟผ่านสายแลน (PoE)
PoE คือการส่งไฟไปพร้อมข้อมูลผ่านสายแลนเส้นเดียว ไม่ต้องเสียบหม้อแปลงที่โต๊ะทุกตัว สวิตช์ (อุปกรณ์กระจายสายแลน) ต้องรองรับ มาตรฐานหลักที่ควรรู้มี 2 แบบตามตารางด้านล่าง [2] (ความเห็นของผู้เขียนคือโทรศัพท์โต๊ะส่วนใหญ่ใช้สองแบบนี้) ส่วนมาตรฐานรุ่นใหม่ที่จ่ายไฟสูงกว่า (802.3bt) มักใช้กับอุปกรณ์อื่น เช่น กล้องหรือจุดกระจาย Wi-Fi
| มาตรฐาน | ปี | กำลังไฟที่พอร์ตสวิตช์ | กำลังไฟถึงเครื่อง |
|---|
| IEEE 802.3af (PoE) | 2003 | 15.4 วัตต์ | 12.95 วัตต์ |
| IEEE 802.3at (PoE+) | 2009 | 30 วัตต์ | 25.5 วัตต์ |
ดูกำลังไฟจริงจากสเปกเครื่องที่จะซื้อ เครื่องจอใหญ่หรือมีอุปกรณ์เสริมอาจต้องการมากขึ้น
เครือข่ายแยกเสียง (Voice VLAN)
VLAN คือการแบ่งเครือข่ายเป็นวงเสมือนบนสวิตช์ตัวเดียวกัน Voice VLAN ให้จุดแลนเดียวรับทั้งโทรศัพท์และคอมพิวเตอร์ที่ต่อผ่านเครื่องโทรศัพท์ โดยแยกเสียงกับข้อมูลออกจากกัน [3] ประโยชน์คือไม่ต้องเดินสายเพิ่มอีกเส้นทุกโต๊ะ และจัดการเรื่องเสียงแยกจากข้อมูลได้ง่ายขึ้น แต่สวิตช์ต้องตั้งค่าได้ และเครื่องโทรศัพท์ต้องมีพอร์ตสำหรับคอมพิวเตอร์
การจัดลำดับความสำคัญ (QoS)
QoS บอกให้อุปกรณ์เครือข่ายส่งข้อมูลเสียงก่อนข้อมูลอื่นเมื่อสายแน่น มี 2 ระดับที่ควรถามช่าง ระดับสวิตช์ คู่มือสวิตช์ของผู้ผลิตรายหนึ่งตั้งค่าเริ่มต้นให้เสียงอยู่ที่ความสำคัญระดับ 5 [3] ระดับเครือข่ายไอพี RFC 4594 แนะนำให้เสียงโทรศัพท์ใช้กลุ่ม EF หรือ DSCP 46 [4] ผลของ QoS ชัดเจนในเครือข่ายที่องค์กรคุมเอง พอออกอินเทอร์เน็ตแล้วอาจไม่ถูกรักษาไว้ (ความเห็นของผู้เขียน)
เช็ก SIP ALG บนเราเตอร์
SIP ALG เป็นฟังก์ชันที่เราเตอร์แก้ข้อมูลในแพ็กเก็ตเสียงเพื่อช่วยผ่านไฟร์วอลล์ แต่ทำให้เกิดอาการได้ เช่น ได้ยินเสียงฝ่ายเดียว สายไม่เข้า หรือสายหลุดหลังต่อติด เอกสารของผู้ผลิตไฟร์วอลล์รายหนึ่งแนะนำให้ปิด SIP ALG เมื่อตั้งระบบเสียงแล้วเจออาการเหล่านี้ [5] ก่อนปิดให้ถามผู้ให้บริการระบบเสียง และทดสอบทั้งโทรเข้าโทรออกหลังเปลี่ยน
วิธีคิดไฟ PoE และอินเทอร์เน็ต
สวิตช์ PoE มีกำลังไฟรวมจำกัด จำนวนพอร์ตครบไม่ได้แปลว่าจ่ายไฟครบทุกพอร์ต
กำลังไฟรวมที่ควรมี = จำนวนเครื่อง × กำลังไฟต่อพอร์ต ÷ 0.8
ตัวหาร 0.8 คือการใช้ไม่เกิน 80% ของกำลังไฟสวิตช์ เป็นค่าแนะนำของผู้เขียน ไม่ใช่มาตรฐาน ตัวเลข 15.4 วัตต์เป็นค่าที่พอร์ต ซึ่งรวมส่วนที่สูญเสียในสายแล้ว [2]
ตัวอย่างสมมติ IP Phone 16 เครื่อง ใช้ค่าเผื่อสูงสุดของ 802.3af ที่ 15.4 วัตต์ ได้ 16 × 15.4 ÷ 0.8 = 308 วัตต์ ถ้าสเปกเครื่องจริงใช้ไฟน้อยกว่า ให้ใช้ตัวเลขจริงแทน
ส่วนอินเทอร์เน็ต เสียง G.711 ใช้ราว 87.2 kbps และ G.729 ราว 31.2 kbps ต่อสาย [6] ให้คำนวณจากสายที่คุยพร้อมกันสูงสุด ไม่ใช่จำนวนเครื่อง สูตรเต็มอยู่ในบทความ VoIP คืออะไร
ตัวอย่างสถานการณ์ (สมมติ)
ตัวอย่างนี้เป็นเรื่องสมมติ บริษัทค้าส่งในนนทบุรีมีพนักงาน 40 คน ฝ่ายรับคำสั่งซื้อและฝ่ายดูแลลูกค้า 20 คนใช้แอปบนคอมผ่าน Wi-Fi ส่วนฝ่ายขาย 20 คนอยู่นอกสำนักงาน ลูกค้าบ่นเสียงขาดช่วงบ่ายที่มีการอัปโหลดไฟล์ และบางสายพนักงานไม่ได้ยินเสียงลูกค้า
ทีมงานแยกปัญหาก่อนซื้อของ อาการเสียงฝ่ายเดียวทำให้สงสัย SIP ALG ส่วนเสียงขาดช่วงอัปโหลดชี้ไปที่เครือข่ายแน่น แผนจึงเป็น ให้ 20 คนนี้ใช้ IP Phone ต่อสายแลน ใช้สวิตช์ PoE ตั้ง Voice VLAN และ QoS ส่วนฝ่ายขายใช้แอปบนมือถือต่อไป กำลังไฟคิดเผื่อได้ 20 × 15.4 ÷ 0.8 = 385 วัตต์
หลังเปลี่ยน ทีมงานควรวัดข้อร้องเรียนเรื่องเสียง สายที่ต้องโทรกลับ และคุณภาพเสียงช่วงบ่าย ก่อนสรุปว่าปัญหาจบแล้ว
ข้อควรระวัง
- Wi-Fi: IP Phone บางรุ่นใช้ Wi-Fi ได้ แต่สำหรับโต๊ะที่คุยต่อเนื่อง ผู้เขียนแนะนำสายแลนก่อน เพราะสัญญาณไร้สายแปรผันง่ายกว่า
- ไฟดับ: UPS ที่สวิตช์ทำให้เครื่องยังติด แต่จะโทรได้ต้องให้เราเตอร์และอุปกรณ์อินเทอร์เน็ตมีไฟด้วย รวมถึงตู้สาขาถ้าตั้งอยู่ในอาคาร
- เราเตอร์ที่ล็อกค่า: ถ้าปิดฟังก์ชันที่จำเป็นไม่ได้ ให้ถามผู้ให้บริการอินเทอร์เน็ตว่าเปลี่ยนโหมดหรือใช้อุปกรณ์อื่นได้หรือไม่
- รุ่นเครื่อง: ถามว่าใช้กับระบบที่มีอยู่ได้ครบแค่ไหน เช่น ปุ่มโอนสายและการตั้งค่าจากส่วนกลาง
เช็กลิสต์ก่อนติดตั้ง
- ทุกโต๊ะมีจุดแลน และสายเป็น Cat5e ขึ้นไป (มาตรฐาน PoE+ กำหนดสายอย่างน้อย Category 5 [2] ส่วน Cat5e เป็นค่าเผื่อที่ผู้เขียนแนะนำ)
- สวิตช์เป็นรุ่นที่ตั้งค่าได้ และมีกำลังไฟรวมพอตามสูตร
- ตั้ง Voice VLAN และ QoS ได้ และค่าความสำคัญไม่ถูกล้างระหว่างทาง
- ตรวจ SIP ALG และสถานะไฟร์วอลล์กับผู้ให้บริการแล้ว
- มี UPS ครอบคลุมสวิตช์ เราเตอร์ และอุปกรณ์อินเทอร์เน็ต
- ทดลองเครื่องตัวอย่างกับระบบจริงก่อนซื้อครบจำนวน
- ทดสอบโทรเข้า โทรออก โอนสาย และคุยนานช่วงงานหนัก
ขั้นตอนถัดไปที่ทำได้ทันที
- นับโต๊ะที่ต้องใช้เครื่องจริง และแยกคนที่ใช้แอปได้
- เดินดูว่าทุกจุดมีสายแลนถึงตู้เครือข่ายหรือไม่
- จดรุ่นสวิตช์และเราเตอร์ปัจจุบัน แล้วดูว่ารองรับ PoE VLAN และ QoS หรือไม่
- ดึงจำนวนสายพร้อมกันสูงสุด แล้วคำนวณแบนด์วิดท์
- ขอเครื่องตัวอย่าง 1–2 เครื่องไปทดสอบกับระบบจริง