SIP Trunk คือบริการจากผู้ให้บริการสื่อสารที่เชื่อมระบบโทรศัพท์ขององค์กรเข้ากับโครงข่ายโทรศัพท์สาธารณะผ่านเครือข่ายไอพี [1] นึกภาพเป็นคู่สายเสมือนที่ไม่ต้องเดินสายใหม่ทุกครั้งที่เพิ่มคู่สาย ก่อนใช้ควรรู้ 3 เรื่อง คือระบบของคุณต่อได้หรือไม่ เครือข่ายพร้อมหรือไม่ และต้องใช้กี่ช่องสาย
บทความนี้เน้นความเข้าใจและการเตรียมตัว ถ้าต้องการเทียบกับวงจรแบบเดิม ให้อ่านบทความ SIP Trunk กับ E1 ต่างกันยังไง
หนึ่งสายทำงานอย่างไร
SIP ย่อมาจาก Session Initiation Protocol เป็นมาตรฐานของ IETF ใน RFC 3261 (มิถุนายน 2002) ทำหน้าที่สร้าง ปรับ และยุติการสื่อสาร [2] ให้นึกว่า SIP เป็นคนนัดหมาย ส่วนเสียงเดินอีกเส้นทางหนึ่ง โดยเอกสารเดียวกันระบุว่าแพ็กเก็ตเสียงไม่ได้เดินทางเส้นเดียวกับข้อความควบคุม และ RTP เป็นโพรโทคอลที่มักใช้ส่งข้อมูลเวลาจริง [2]
- คนในบริษัทกดโทรออก ระบบโทรศัพท์ส่งคำเชิญ INVITE ผ่าน SIP Trunk
- ปลายทางรับสาย ระบบตอบกลับด้วย 200 OK
- เสียงพูดถูกแปลงเป็นข้อมูลดิจิทัลด้วย codec แล้วส่งเป็นแพ็กเก็ต
- เมื่อวางสาย ระบบส่ง BYE เพื่อปิดการสนทนา [2]
จากมุมผู้จัดการ สิ่งที่ต้องจำคือสายหนึ่งใช้ช่องสายหนึ่งช่องตลอดเวลาที่สายยังเปิดอยู่ และคุณภาพเสียงขึ้นกับเครือข่ายในช่วงเวลานั้น
ต้องมีอะไรก่อนใช้
| สิ่งที่ต้องมี | ทำไมต้องมี | ตรวจอย่างไร |
|---|
| ระบบโทรศัพท์ที่รองรับ | SIP Trunk เป็นตัวเชื่อมระหว่างตู้สาขา (PBX) กับโครงข่ายโทรศัพท์ [1] | ถามผู้ดูแลตู้ว่ารองรับ SIP หรือไม่ ถ้าเป็นตู้รุ่นเก่าต้องใช้เกตเวย์แปลงสัญญาณ |
| เครือข่าย | ใช้เครือข่ายเชื่อมระหว่างสาขา (WAN) ที่มีอยู่ วงจรเฉพาะ หรืออินเทอร์เน็ตก็ได้ [1] | วัดคุณภาพจริงในชั่วโมงพีค เกณฑ์ที่ใช้กันอยู่ในบทความ VoIP คืออะไร |
| จุดป้องกันขอบเครือข่าย | อุปกรณ์ session border controller (SBC) มักวางระหว่าง SIP Trunk กับระบบโทรศัพท์ เพื่อดูแลความปลอดภัย การจัดเส้นทาง และการแปลงรูปแบบเสียง [1] | ถามว่าใครเป็นคนดูแล อยู่ฝั่งคุณหรือผู้ให้บริการ |
| เลขหมาย | ลูกค้าต้องโทรหาคุณได้ และเบอร์ที่แสดงต้องเป็นเบอร์ที่คุณมีสิทธิใช้ | ดูบทความเบอร์ VoIP คืออะไร |
| ไฟและเส้นทางสำรอง | ถ้าเครือข่ายหรือไฟล่ม ระบบใช้ไม่ได้ | กำหนดว่าสายจะไปไหนเมื่อระบบหลักหยุด |
คำว่า SBC ไม่ได้มีนิยามมาตรฐานตายตัว และ RFC 5853 เตือนว่าอุปกรณ์นี้อาจกลายเป็นจุดเสียจุดเดียว [3] จึงควรถามเรื่องการสำรองด้วย
คำนวณจำนวนช่องสาย
อย่าใช้จำนวนพนักงานเป็นตัวตั้ง ให้ใช้จำนวนสายที่เปิดพร้อมกันในชั่วโมงพีค ถ้าดึงตัวเลขสูงสุดจากรายงานระบบเดิมได้ ให้เริ่มจากตัวเลขนั้น ถ้าไม่มี ใช้ 2 ขั้นนี้
ขั้นที่ 1 หาปริมาณทราฟฟิก: 1 Erlang คือการใช้ช่องสายหนึ่งช่องเต็ม 60 นาที และทราฟฟิกคำนวณจากอัตราสายเข้าคูณเวลาเฉลี่ย [4]
Erlang = จำนวนสายในชั่วโมงพีค × เวลาที่สายถือช่องเฉลี่ย (วินาที) ÷ 3,600
เวลาที่ถือช่องไม่เท่ากับเวลาคุย ถ้าลูกค้าต้องฟัง IVR หรือรอคิว ช่วงนั้นก็ใช้ช่องสายด้วย จึงต้องบวกรวมเข้าไป
ขั้นที่ 2 เลือกโอกาสที่ยอมให้สายเต็ม: สูตร Erlang B ใช้กับกรณีที่สายซึ่งเจอช่องเต็มหายไปเลย ไม่เข้าคิวและไม่โทรซ้ำ [4] ซึ่งตรงกับคำถามว่า ถ้าช่องเต็มจะมีสายโทรไม่ติดกี่เปอร์เซ็นต์ ตารางนี้ผู้เขียนคำนวณจากสูตร Erlang B
| ทราฟฟิก (Erlang) | ช่องสาย เมื่อยอมให้เต็ม 1% | ช่องสาย เมื่อยอมให้เต็ม 2% |
|---|
| 2 | 7 | 6 |
| 4 | 10 | 9 |
| 6 | 13 | 12 |
| 8 | 15 | 14 |
| 10 | 18 | 17 |
| 15 | 24 | 23 |
ตัวเลข 1% และ 2% เป็นค่าที่ผู้เขียนใช้ประกอบตัวอย่าง ไม่ใช่มาตรฐาน ให้เลือกตามความเสียหายเมื่อโทรไม่ติด งานรับเรื่องเร่งด่วนควรยอมให้เต็มน้อยกว่างานทั่วไป ในงานจริงลูกค้าที่โทรไม่ติดมักโทรซ้ำ ซึ่งสูตรไม่ได้คิดให้ และผลอาจคลาดเคลื่อนเมื่อสายหนาแน่นมาก [4] จึงควรเผื่อไว้ แล้วดูตัวเลขจริงหลังเปิดใช้
เมื่อได้จำนวนช่องแล้ว ให้ตรวจแบนด์วิดท์ G.711 ที่แพ็กเก็ตทุก 20 มิลลิวินาทีใช้ 87.2 kbps ต่อสายต่อทิศทางบนอีเธอร์เน็ต และ G.729 ใช้ 31.2 kbps [5] การเผื่อค่าและการจัดลำดับความสำคัญของเสียงอธิบายไว้ในบทความ VoIP คืออะไร
ตัวอย่างสถานการณ์ (สมมติ)
ลองคิดกับโรงแรมสมมติแห่งหนึ่ง ฝ่ายสำรองห้องพักมี 20 ที่นั่ง ชั่วโมงพีคมี 180 สาย แต่ละสายถือช่องเฉลี่ย 160 วินาที รวมเวลาฟังเมนูและรอคิวแล้ว
- 180 × 160 ÷ 3,600 = 8 Erlang
- ถ้ายอมให้เต็ม 1% จากตารางต้องใช้ 15 ช่อง
- ถ้าใช้ G.711 จะได้ 15 × 87.2 = 1,308 kbps หรือราว 1.31 Mbps ต่อทิศทาง ก่อนบวกค่าเผื่อ
โรงแรมนี้จึงไม่จำเป็นต้องซื้อ 20 ช่องตามจำนวนที่นั่งตั้งแต่แรก แต่ควรยืนยันด้วยรายงานจำนวนสายพร้อมกันจริงในช่วงเดียวกันก่อนตัดสินใจ และเช็กว่าช่องที่ซื้อไม่น้อยกว่าสายที่เกิดพร้อมกันจริงในวันที่หนักที่สุด
เช็กลิสต์คำถามถึงผู้ให้บริการ
ใช้ถามเป็นชุดเดียวกันกับทุกราย แล้วเทียบคำตอบเป็นลายลักษณ์อักษร
- ใบอนุญาต: การประกอบกิจการโทรคมนาคมตามลักษณะและประเภทที่กำหนดต้องได้รับใบอนุญาต [6] ขอเลขที่ใบอนุญาตแล้วตรวจกับ กสทช.
- ช่องสาย: ซื้อแบบไหน นับอย่างไร เพิ่มลดชั่วคราวได้ไหม ใช้เวลากี่วัน มีระยะสัญญาขั้นต่ำหรือไม่
- เส้นทางเชื่อมต่อ: ผ่านอินเทอร์เน็ตสาธารณะ หรือวงจรเฉพาะได้ไหม
- ความเข้ากันได้: เคยทดสอบกับรุ่นตู้ที่คุณใช้หรือไม่ ขอทดลองก่อนได้ไหม
- Codec: รองรับ codec ใดบ้าง ใช้ค่าใดเป็นค่าเริ่มต้น
- เลขหมาย: ใช้เบอร์เดิมได้ไหม เบอร์ใหม่เป็นหมวดใด เบอร์ที่ปลายทางเห็นตรงกับเบอร์ของคุณหรือไม่
- ระบบสำรอง: ถ้าเครือข่ายของคุณล่ม สายเข้าจะถูกส่งไปไหน ตั้งล่วงหน้าได้ไหม
- ความปลอดภัย: รองรับ TLS สำหรับสัญญาณควบคุม และ SRTP สำหรับเสียงหรือไม่ ตั้งเพดานการโทรหรือปิดปลายทางต่างประเทศได้ไหม
- เมื่อเกิดปัญหา: แจ้งใคร ช่องทางไหน ตอบในกี่ชั่วโมง และส่งหลักฐานอะไรให้ตรวจ
ข้อควรระวัง
- การลักลอบใช้โทรออก (toll fraud): ระบบโทรศัพท์ที่ต่อออกเครือข่ายมักมาพร้อมรหัสผ่านเริ่มต้น ต้องเปลี่ยนตั้งแต่ติดตั้ง ยืนยันตัวตนการลงทะเบียน กำหนดช่วงเวลาโทรออก และเปิดโทรต่างประเทศเฉพาะประเทศที่จำเป็น [7]
- ได้ยินเสียงข้างเดียว: เราเตอร์สำนักงานมักแปลงเลขที่อยู่เครือข่าย (NAT) ซึ่งทำให้เสียงเดินไม่ครบได้ SBC มีวิธีรองรับเรื่องนี้ [3] ให้ทดสอบทั้งโทรเข้าและโทรออกก่อนย้ายจริง
- ความคุ้มค่า: บทความนี้ไม่ได้เทียบราคา ให้เทียบค่าช่องสาย ค่าโทร ค่าอุปกรณ์ และค่าดูแลรวมกัน
- ตัวเลขตาราง: เป็นการประมาณจากสูตร ไม่แทนข้อมูลจริงของระบบคุณ
ขั้นตอนถัดไปที่ทำได้ทันที
- ขอรายงานการโทรจากระบบเดิมย้อนหลังราว 3 เดือน (ตัวเลขที่ผู้เขียนแนะนำ) หาจำนวนสายพร้อมกันสูงสุด
- จับเวลาว่าสายใช้เวลาในเมนูและคิวนานเท่าไร แล้วคำนวณตามขั้นตอนด้านบน
- ถามผู้ดูแลตู้ว่ารองรับ SIP หรือต้องใช้เกตเวย์
- ให้ฝ่ายไอทีวัดคุณภาพเครือข่ายในชั่วโมงพีค
- ส่งเช็กลิสต์ให้ผู้ให้บริการอย่างน้อย 2 ราย แล้วขอทดลองกับทีมเล็กก่อนย้ายทั้งบริษัท